Bilgi ve iletişim teknolojilerin gelişmesi ve kullanımının hızla yaygınlaşması, günlük rutinleri değiştirdiği gibi eğitim alanını da etkilemektedir. Bu teknolojilerin sağladığı olanaklar, öğrenme öğretme ortamlarını zenginleştirmekle birlikte, farklı ihtiyaç ve talepler için çeşitli eğitim fırsatları sunmaktadır. Bunlardan biri de uzaktan eğitimdir. Uzaktan eğitimin, zaman ve mekân sınırlaması olmaması, fırsat eşitliği sağlaması, bireyselleştirilmiş öğrenme imkânı sunması gibi avantajları, uzaktan eğitime olan ilgi ve talebi artırmaktadır. Ancak bu durum, uzaktan eğitimde kalite sorunlarını da beraberinde getirmektedir. Bu nedenle, uzaktan eğitimde kalitenin tanımlanması, standartlarının belirlenmesi ve uygulamaların bu standartlar açısından değerlendirilmesi oldukça önemlidir. Bu bağlamda, dünyada pek çok kurum ve kuruluş uzaktan eğitime yönelik kalite standartları geliştirmekte, konuyla ilgili çalışma ve projeler yürütmektedir.

Önceden, örgün eğitim olanaklarından yararlanamayanlar için yüz yüze eğitimin bir alternatifi olarak görülen uzaktan eğitim, tüm dünyayı etkisi altına alan Covid-19 pandemisi sebebiyle form değiştirmiş ve günümüzde öğrenme öğretme sürecinin bir parçası haline gelmiştir. Bu doğrultuda, ülkemizde ilk vakanın tespiti ardından 23 Mart 2020 tarihi itibariyle uzaktan eğitime geçilmesine karar verilmiş ve yükseköğretim kurumlarında 2019-2020 yılı bahar dönemi boyunca eğitim öğretim faaliyetleri uzaktan öğretim yoluyla yürütülmüştür. Daha sonra, Yükseköğretim Kurulu’nun (YÖK) yürüttüğü “Küresel Salgında Yeni Normalleşme Süreci” çalışmaları doğrultusunda harmanlanmış (hibrit) öğretim modeli benimsenmiş ve yükseköğretim kurumlarında uzaktan/karma eğitim uygulamaları hayata geçirilmiştir. Bu uygulamaların değerlendirilebilmesi için Yükseköğretim Kalite Kurulu (YÖKAK) tarafından “Uzaktan Eğitimde Kalite Güvencesi Ölçütleri ve Değerlendirme Rehberi” oluşturulmuş ve 7 Eylül 2020 tarihinde yayımlanmıştır.

Uzaktan Eğitimde Kalite Güvencesi Ölçütleri; kalite güvencesi sistemi, eğitim-öğretim ve yönetim sistemi olmak üzere üç başlıkta toplanmıştır. Her bir başlık altında, ölçütler ile alt ölçütler belirlenmiş, alt ölçütler tanımlanmış ve bu alt ölçütlere ilişkin açıklamalara yer verilmiştir. Bunun yanı sıra, değerlendirmenin yapılabilmesi için olgunluk düzeyi olarak adlandırılan dereceli puanlama anahtarları oluşturulmuştur. Bu ölçütler, uzaktan eğitimde kalite güvencesi ve akreditasyon süreçlerine ilişkin bir çerçeve sunmakla birlikte, yükseköğretim kurumlarının uzaktan eğitim faaliyetlerinin değerlendirilmesinde ilgili komisyon ve birimler için yol gösterici niteliğindedir.

  • Kalite Güvencesi Sistemi

  • Ölçüt: Misyon ve Stratejik Amaçlar

  • Alt Ölçüt: Misyon, vizyon, stratejik amaç ve hedefler

  • Kurumun uzaktan/karma eğitim etkinliklerinin iyileştirilmesine dönük stratejik amaç ve hedefleri bulunmalıdır. Bu amaç ve hedeflerin belirlenme yöntemleri izlenmeli ve iyileştirilmelidir.

  • Alt Ölçüt: Kalite güvencesi, eğitim öğretim, araştırma geliştirme, toplumsal katkı ve yönetim sistemi politikalar

  • Kurumun bir uzaktan/karma eğitim politikası bulunmalıdır. Uzaktan eğitim politikası geliştirme etkinlikleri izlenmeli ve iyileştirilmelidir. Uzaktan eğitim politikası yoksa mevcut politika belgelerinde uzaktan eğitimle ilişki kurulmalıdır.

  • Alt Ölçüt: Kurumsal performans yönetimi

  • Kurumsal performans yönetiminde uzaktan eğitim performansının irdelenmesi için bir yapı planlanmalıdır. Bu plan uygulanmalı, izlenmeli ve iyileştirilmelidir.

  • Eğitim ve Öğretim

  • Ölçüt: Programların Tasarımı ve Onayı

  • Alt Ölçüt: Programların tasarımı ve onayı

  • Uzaktan/karma eğitim süreçlerinde öğrenme çıktılarının ve gerekli öğretim süreçlerinin yapılandırılmasında bölüm bazında dikkate alınan ilke ve kurallar bulunmalıdır. Programların tasarımı ve onayı süreçleri ile uzaktan eğitim sistemi, alanlar/bölümler arasında ortaya çıkabilecek yüz yüze ve uzaktan eğitim gereksinimi farklılıklarını karşılayabilecek esnekliğe sahip olmalıdır. Bu kapsamda faaliyetler yürütülmeli, izlenmeli ve iyileştirilmelidir.

  • Alt Ölçüt: Ölçme ve değerlendirme

  • Uzaktan eğitim sistemi yeterlik temelli bir ölçme ve değerlendirme alt sistemine sahip olmalıdır. Uzaktan/karma eğitim süreçlerinde sınav güvenliğini sağlamak için (uzaktan ve örgün sınavlarda) tedbir alınmalıdır. Tüm bu etkinlikler izlenmeli ve iyileştirilmelidir.

  • Ölçüt: Öğrenci Kabulü ve Gelişimi
  • Alt Ölçüt: Diploma, derece ve diğer yeterliliklerin tanınması ve sertifikalandırılması

  • Uzaktan/karma eğitim yoluyla elde edilmiş diploma, derece ve diğer yeterliliklerin tanınması ve sertifikalandırılmasına ilişkin kriterler ve süreçler belirlenmelidir. Bunlara ilişkin İzleme ve iyileştirme faaliyetleri yürütülmelidir.

  • Ölçüt: Öğrenci Merkezli Öğrenme Öğretme ve Değerlendirme
  • Alt Ölçüt: Öğretim yöntem ve teknikleri

  • Uzaktan/karma eğitim süreçlerine özgü olarak belirlenmiş öğrenme yöntem ve yaklaşımları bulunmalıdır. Bu yöntemler bireysel farklılıkları, engelleri ya da erişim kısıtlarını gözetmelidir. Bu faaliyetler izlenmeli ve iyileştirilmelidir.

  • Alt Ölçüt: Ölçme ve değerlendirme
  • Uzaktan/karma eğitim süreçlerinde kullanılmak üzere belirlenmiş ölçme-değerlendirme yöntem ve yaklaşımları olmalıdır. Değerlendirme biçim ve araçları öğrencilerin erişim farklılıklarını kapsayacak biçimde çeşitlendirilmelidir. Tüm bu faaliyetler izlenmeli ve iyileştirilmelidir.

  • Alt Ölçüt: Öğrenci geri bildirimleri
  • Kurumun uzaktan/karma eğitim süreçlerine ilişkin olarak öğrenci geri bildirimi alma yöntemleri bulunmalıdır. Bu yöntemler izlenmeli ve iyileştirilmelidir.

  • Ölçüt: Öğretim Elemanları

  • Alt Ölçüt: Öğretim yetkinliği

  • Öğretim elemanlarının uzaktan/karma eğitim süreçlerine dönük teknik ve pedagojik yetkinlikleri arttırılmalıdır. Yetkinlik geliştirmede süreklilik sağlanabilmelidir. Bu etkinlikler izlenmeli ve iyileştirilmelidir.

  • Ölçüt: Öğrenme Kaynakları

  • Alt Ölçüt: Öğrenme kaynakları
  • Uzaktan/karma eğitim süreçlerine yararlanılan öğrenme yönetim sisteminin (LMS: Moodle, BlackBoard, kurumların kendi geliştirdiği sistemler vb.) türü, bileşenleri ve özellikleri kurumun ihtiyaçlarına bütünüyle cevap verebilecek nitelikte olmalıdır. Öğrenci ve öğretim elemanlarına öğrenme kaynağı ve materyal sağlamak için tanımlı yöntemler bulunmalıdır. İçerik geliştirme ilke ve ölçütleri belirlenmelidir. Bu mekanizmalar izlenmeli ve iyileştirilmelidir.

  • Alt Ölçüt: Engelsiz üniversite
  • Uzaktan/karma eğitim süreçlerine ilişkin engelsiz üniversite uygulamaları bulunmalı, bunlar izlenmeli ve iyileştirilmelidir.

  • Alt Ölçüt: Rehberlik, psikolojik danışmanlık ve kariyer hizmetleri
  • Uzaktan/karma eğitim süreçlerinde öğrencilerin motivasyonları ve öğrenme etkinliklerine katılımlarını artırmaya yönelik destek hizmeti mekanizmaları bulunmalıdır. Bu mekanizmalar izlenmeli ve iyileştirilmelidir.

  • Ölçüt: Programların İzlenmesi ve Güncellenmesi
  • Alt Ölçüt: Program çıktılarının izlenmesi ve güncellenmesi
  • Uzaktan eğitim yoluyla yürütülen program ve derslerin izlenmesi ve güncellenmesine ilişkin tanımlı süreçler bulunmalıdır.
  • Yönetim Sistemi
  • Ölçüt: Yönetim ve İdari Birimlerin Yapısı
  • Alt Ölçüt: Süreç yönetim
  • Kurumda uzaktan/karma eğitim hizmetlerine ilişkin süreçler tanımlanmış olmalıdır. Bu süreçler izlenmeli ve iyileştirilmelidir.
  • Ölçüt: Bilgi Yönetim Sistemi
  • Alt Ölçüt: Bilgi güvenliği ve güvenilirliği
  • Uzaktan/karma eğitim süreçlerinde bilgi güvenliği ve etik boyutları sağlamaya dönük mekanizmalar yer almalıdır. Bu mekanizmalar izlenmeli ve iyileştirilmelidir.

Kaynak: YÖKAK (2020). Uzaktan Eğitimde Kalite Güvencesi Ölçütleri ve Değerlendirme Rehberi 2020.

https://yokak.gov.tr/Common/Docs/Site_degerlendirme_prog_doc_v_2_0/Uzaktan_Egitimde_Kalite_Guvencesi_Olcutleri_ve_Degerlendirme_Rehberi_2020_web.pdf

adresinden 28 Şubat 2022 tarihinde erişilmiştir.